Naša ideja

Projekat „Daljinska detekcija (de)populacionih procesa” realizovan je kao jedno od pobedničkih rešenja na izazov „Podacima do boljeg razumevanja procesa depopulacije” koji je objavio Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) i Populacioni fond UN (UNFPA) u Srbiji. Osnovna ideja projekta je identifikacija i sagledavanje procesa depopulacije na različitim nivoima teritorijalne organizacije Republike Srbije, primenom setova podataka nastalih metodama daljinske detekcije. Naša ideja podrazumeva formiranje trajne infrastrukture, bazirane na različitim skupovima podataka, u cilju uspostavljanja jedinstvenog “user-friendly” okruženja za identifikaciju, sagledavanje i praćenje vremenske i prostorne ekspresije procesa depopulacije u Srbiji.

Realizacija ideje se ogleda u kreiranju online servisa koji bi pružio osnovu za dalja i detaljna istraživanja depopulacije i drugih srodnih procesa i pojava, kreiranju smernica za donošenje zaključaka od značaja za planiranje razvoja, ali i opštu informisanost u domenu naseljenosti teritorije Srbije. Korisnicima je dostupan set od 12 indikatora sa interaktivnim kartografskim prikazima, uz mogućnost odabira prostorne i vremenske komponente, za potrebe dobijanja različitih informacija o stanju i promenama u populacionim procesima u Srbiji. Takođe, za napredniju pretragu, pružene informacije se odnose na korišćene setove podataka, dostupne za preuzimanje, kao i metodološki okvir i tehničke smernice za dobijanje indikatora, koji mogu poslužiti kao baza za dalja istraživanja.

Šta je daljinska detekcija?

Daljinska detekcija obuhvata skup metoda koje omogućavaju prikupljanje informacija bez direktnog, fizičkog kontakta sa ispitivanom pojavom ili objektom registrovanjem emitovane ili odbijene energije (satelitska osmatranja, aerosnimanja, itd.), a zatim i obradom i analizom tako dobijenih informacija. Geoprostorni podaci nastali primenom metoda daljinske detekcije, imaju širok spektar primene u različitim istraživanjima. Sa aspekta izučavanja (de)populacionih pojava i procesa, od velikog značaja su podaci o prostornoj distribuciji stanovnišva, izgrađenosti prostora, morfometriji terena, infrastrukturnim elementima u prostoru, populacionoj i ekonomskoj aktivnosti, mereno intenzitetom emitovane svetlosti sa Zemljine površine, i sl. Ovakvi podaci poseduju visok nivo prostorne i vremenske detaljnosti čime se otvaraju nove mogućnosti za kvantitativnu i kvalitativnu analizu.

Metodološki okvir

Primena podataka nastalih metodama daljinske detekcije u proučavanju (de)populacionih procesa omogućava da se prevaziđu ograničenja i dopune tradicionalni izvori podataka (npr. Popis stanovništva). Prednost korišćenja pomenutih izvora, prostorno i vremenski osetljivih podataka, je mogućnost kontinuiranog praćenja kretanja broja stanovnika. Koristeći satelitske snimke i izvore podataka koji se baziraju na daljinskoj detekciji omogućeno je praćenje populacione dinamike sa prostornom rezolucijom od nekoliko stotina metara (npr. polja veličine 250 x 250 m) do nivoa naselja i opština. U tu svrhu kreiran je set od 12 indikatora koji na direktan ili indirektan način upućuju na depopulaciju, primenom pojedinačnih i/ili ukrštanjem različitih izvora podataka, kako bi se omogućila identifikacija, vizualizacija i tumačenje (de)populacionih promena.

Neki od izabranih indikatora utemeljeni su u naučnoj praksi i koriste se za sagledavanje i praćenje populacionih promena (indeks promene broja stanovnika, gustina naseljenosti), kao i njenih prostornih manifestacija, dok su drugi atipični i kreirani za potrebe ove platforme, u svrhu otkrivanja uzroka depopulacije i transformacije prostora pod uticajem promena u naseljenosti (noćna svetla, sezonalnost u naseljavanju, distribucija stanovništva po hipsometrijskim pojasevima, pristupačnost, promene u nameni zemljišta i sl.). Radi lakšeg sagledavanja i razumevanja ponuđenih indikatora, izvršena je njihova klasifikacija u četiri kategorije:

Pogledajte listu indikatora ovde. Tehnička dokumentacija sa metodologijom izračunavanja za svaki indicator (file Meta) je raspoloživa ovde. Preuzmite indikatore u nekom od raspoloživih formata (GeoTIFF, Shapefile, TXT) ovde.

Tradicionalni vs alternativni podaci

Demografski procesi u Srbiji tradicionalno se iskazuju putem kvantitativnih promena registrovanih u međupopisnom periodu. Takvom pristupu nedostaje mogućnost „spuštanja” na niži prostorni nivo, precizna identifikacija pojava i promena u prostoru, kao i ukrštanje sa drugim tipovima podataka koji bi ukazali na strukturu procesa i njegovu dinamiku. S druge strane, uvođenjem alternativnih izvora podataka generalizacija je minimizirana, omogućeno je „spuštanje” na mikro nivo (niže od statističkih i administrativnih prostornih jedinica), pruža se uvid u mikropodatak koji je moguće dodati u vidu atributa posmatranoj pojavi i procesu. U tom smislu, ogleda se prednost ovde predstavljenih setova podataka, okarakterisanih kao alternativni.

Najznačajniji nalazi