کاردرمانی یکی از مهمترین و کاربردیترین شاخههای توانبخشی است که هدف اصلی آن کمک به افراد برای رسیدن به حداکثر سطح استقلال در انجام فعالیتهای روزمره است. این رشته علمی با ترکیب دانش پزشکی، روانشناسی، علوم حرکتی و علوم اجتماعی، برنامههایی را طراحی میکند که بتواند تواناییهای حرکتی، ذهنی، حسی و اجتماعی فرد را بهبود بخشد. کاردرمانی بر پایهٔ این باور است که هر فرد میتواند با دریافت برنامه درمانی دقیق و هدفمند، بخش قابل توجهی از تواناییهای خود را بازیابی کند یا مهارتهای جدیدی بیاموزد.
در کاردرمانی، مراجعین بسته به سن، مشکل و نیازهای فردی در حیطههای مختلف ارزیابی میشوند. در کودکان، مشکلاتی مانند تأخیر رشدی، بیشفعالی (ADHD)، اختلالات یادگیری، اوتیسم، مشکلات رفتاری، هماهنگی حرکتی و ضعف عضلانی از مهمترین دلایل ارجاع به کاردرمانی هستند. کاردرمانگر در این شرایط با استفاده از بازیدرمانی هدفمند، تمرینات حرکتی، فعالیتهای ادراکی-شناختی و کار با تجهیزات اتاق حسی، به بهبود عملکرد کودک کمک میکند. در حقیقت، بازی ابزار اصلی کاردرمانی کودکان است؛ زیرا بهترین و طبیعیترین روش یادگیری برای آنها محسوب میشود.
در بزرگسالان، کاردرمانی بیشتر در حوزه بیماریهای نورولوژیک (مانند سکته مغزی، اماس، پارکینسون)، مشکلات ارتوپدی، آسیبهای نخاعی و توانبخشی بعد از جراحی کاربرد دارد. کاردرمانگران به افراد کمک میکنند تا مهارتهای روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن، نوشتن، استفاده از ابزار و فعالیتهای شغلی را دوباره به دست آورند. هدف، بازگشت فرد به زندگی عادی و شغل خود با حداکثر استقلال است.
یکی از ویژگیهای کاردرمانی، نگاه جامع به فرد است. کاردرمانگر فقط به یک بخش از بدن یا یک مهارت خاص توجه نمیکند، بلکه محیط خانه، مدرسه یا محل کار، شرایط روحی فرد، میزان حمایت خانواده و حتی سبک زندگی او را نیز در نظر میگیرد. به همین دلیل، کاردرمانی در واقع یک درمان چندبعدی محسوب میشود که میتواند تأثیر چشمگیری بر کیفیت زندگی داشته باشد.
روشهای کاردرمانی بسیار متنوعاند و شامل تمرینات حرکتی، فعالیتهای توجه و تمرکز، بازیهای شناختی، تمرینات تقویت عضلات، کار با توپها و وسایل تعادلی، کلینیک کاردرمانی غرب تهران تمرینات هماهنگی چشم و دست، فعالیتهای مهارتهای روزمره و استفاده از اتاق حسی است. کاردرمانگر با توجه به سن و توانایی مراجع، برنامهای اختصاصی طراحی میکند که بتواند بهترین نتیجه را داشته باشد.
به طور کلی، کاردرمانی با هدف افزایش استقلال، کاهش وابستگی و توانمندسازی افراد فعالیت میکند. این رشته نه فقط برای کودکان، بلکه برای تمام گروههای سنی اهمیت دارد و یکی از ارکان اصلی توانبخشی علمی و کاربردی به شمار میرود.